SKKN Phát triển năng lực giải quyết vấn đề bằng phương pháp dạy học tình huống - Năm học 2018-2019 - Nguyễn Thị Kim Loan
Sinh học là một bộ môn khoa học tự nhiên, khám phá về thế giới sống dựa trên cơ sở
khoa học được nghiên cứu và công bố, vì vậy đòi hỏi ở học sinh phải chủ động, tích cực học
tập, khám phá để đáp ứng yêu cầu bộ môn.
Ngày nay, xu hướng đổi mới toàn diện giáo dục đang trên đà phát triển trong đó việc
đổi mới phương pháp giảng dạy theo định hướng phát triển năng lực, từ đó học sinh có thể vận
dụng các kiến thức đã học để giải quyết các tình huống thực tế.
Xác định được yêu cầu trên, Ban lãnh đạo trường THPT Võ Thành Trinh luôn chú
trọng và quan tâm sâu sát đến công tác đổi mới giáo dục sao cho phù hợp với tình hình mới.
Nên đã chỉ đạo các tổ chuyên môn cần phải đẩy mạnh đổi mới triệt để phương pháp giảng dạy
cũng như phương pháp giáo dục, tự xây dựng chương trình, nội dung giảng dạy theo chủ đề
dạy học thích hợp với đặc điểm tình hình của học sinh.
Về phía học sinh, đa phần các em đều hưởng ứng một cách tích cực các phương pháp
giảng dạy mới. Các em thực hiện nhiệm vụ học tập khá tốt. Song, ở các em việc ứng dụng các
kiến thức vào thực tế vẫn còn ít và mang hiệu quả chưa cao. Năng lực giải quyết vấn đề của
các em vẫn còn hạn chế.
Bởi thế, ngay từ đầu năm 2014, tổ chuyên môn Sinh – Công nghệ của trường THPT Võ
Thành Trinh đã triển khai và đang thực hiện triệt để việc đổi mới phương pháp dạy học, xây
dựng lại các chủ đề dạy học trong chương trình Sinh học 10 và Sinh học 11 đồng thời tập
trung phát triển năng lực học sinh, tạo điều kiện cho học sinh trải nghiệm thực tế hoặc tiếp cận
2
các tình huống thực tế để nâng cao khả năng vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các tình
huống thực tế trong sản xuất cũng như trong đời sống hàng ngày. Từ đó nâng cao hiệu quả dạy
học nói chung, nâng cao chất lượng bộ môn nói riêng.
Được nhận nhiệm vụ giảng dạy Sinh học khối lớp 11, 12 để đáp ứng tất cả các yêu cầu
trên, tôi xác định cần phải dạy học theo tình huống, giúp học sinh tiếp cận từng bước với các
tình huống từ đơn giản đến phức tạp, cách vận dụng các kiến thức khoa học để giải quyết
chúng, kích thích khả năng tư duy phản biện, chủ động phát hiện ra các vấn đề và tìm cách giải
quyết vấn đề.
Trên cơ sở đó tôi tiến hành phân tích, thực hiện thực nghiệm ở các lớp khối 11 và dùng
phiếu thăm dò ý kiến học sinh để có thể rút ra kết luận chính xác về các giả thuyết tôi đặt ra.
- Tên đề tài: Phát triển năng lực giải quyết vấn đề bằng phƣơng pháp dạy học tình huống
- Lĩnh vực: phƣơng pháp giảng dạy
khoa học được nghiên cứu và công bố, vì vậy đòi hỏi ở học sinh phải chủ động, tích cực học
tập, khám phá để đáp ứng yêu cầu bộ môn.
Ngày nay, xu hướng đổi mới toàn diện giáo dục đang trên đà phát triển trong đó việc
đổi mới phương pháp giảng dạy theo định hướng phát triển năng lực, từ đó học sinh có thể vận
dụng các kiến thức đã học để giải quyết các tình huống thực tế.
Xác định được yêu cầu trên, Ban lãnh đạo trường THPT Võ Thành Trinh luôn chú
trọng và quan tâm sâu sát đến công tác đổi mới giáo dục sao cho phù hợp với tình hình mới.
Nên đã chỉ đạo các tổ chuyên môn cần phải đẩy mạnh đổi mới triệt để phương pháp giảng dạy
cũng như phương pháp giáo dục, tự xây dựng chương trình, nội dung giảng dạy theo chủ đề
dạy học thích hợp với đặc điểm tình hình của học sinh.
Về phía học sinh, đa phần các em đều hưởng ứng một cách tích cực các phương pháp
giảng dạy mới. Các em thực hiện nhiệm vụ học tập khá tốt. Song, ở các em việc ứng dụng các
kiến thức vào thực tế vẫn còn ít và mang hiệu quả chưa cao. Năng lực giải quyết vấn đề của
các em vẫn còn hạn chế.
Bởi thế, ngay từ đầu năm 2014, tổ chuyên môn Sinh – Công nghệ của trường THPT Võ
Thành Trinh đã triển khai và đang thực hiện triệt để việc đổi mới phương pháp dạy học, xây
dựng lại các chủ đề dạy học trong chương trình Sinh học 10 và Sinh học 11 đồng thời tập
trung phát triển năng lực học sinh, tạo điều kiện cho học sinh trải nghiệm thực tế hoặc tiếp cận
2
các tình huống thực tế để nâng cao khả năng vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các tình
huống thực tế trong sản xuất cũng như trong đời sống hàng ngày. Từ đó nâng cao hiệu quả dạy
học nói chung, nâng cao chất lượng bộ môn nói riêng.
Được nhận nhiệm vụ giảng dạy Sinh học khối lớp 11, 12 để đáp ứng tất cả các yêu cầu
trên, tôi xác định cần phải dạy học theo tình huống, giúp học sinh tiếp cận từng bước với các
tình huống từ đơn giản đến phức tạp, cách vận dụng các kiến thức khoa học để giải quyết
chúng, kích thích khả năng tư duy phản biện, chủ động phát hiện ra các vấn đề và tìm cách giải
quyết vấn đề.
Trên cơ sở đó tôi tiến hành phân tích, thực hiện thực nghiệm ở các lớp khối 11 và dùng
phiếu thăm dò ý kiến học sinh để có thể rút ra kết luận chính xác về các giả thuyết tôi đặt ra.
- Tên đề tài: Phát triển năng lực giải quyết vấn đề bằng phƣơng pháp dạy học tình huống
- Lĩnh vực: phƣơng pháp giảng dạy
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "SKKN Phát triển năng lực giải quyết vấn đề bằng phương pháp dạy học tình huống - Năm học 2018-2019 - Nguyễn Thị Kim Loan", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên.
File đính kèm:
skkn_phat_trien_nang_luc_giai_quyet_van_de_bang_phuong_phap.pdf
Nội dung text: SKKN Phát triển năng lực giải quyết vấn đề bằng phương pháp dạy học tình huống - Năm học 2018-2019 - Nguyễn Thị Kim Loan
- 3.1.2. Lập các công cụ đánh giá: Sau khi thực nghiệm, giáo viên xây dựng phiếu khảo sát ý kiến học sinh về nội dung, phương pháp, mức độ hài lòng, các kỹ năng đạt được, để làm cơ sở cho việc đánh giá hiệu quả cải tiến. 1. PHIẾU THĂM DÕ Ý KIẾN HỌC SINH VỀ CHẤT LƢỢNG CẢI TIẾN PHƢƠNG PHÁP CỦA GIÁO VIÊN Nhằm thực hiện đánh giá chất lượng cải tiến phương pháp giảng dạy của giáo viên qua đó rút kinh nghiệm trong công tác giảng dạy để đề ra các biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy tại trường trung học phổ thông Võ Thành Trinh, đề nghị các em học sinh tham gia trả lời phiếu thăm dò ý kiến về chất lượng cải tiến phương pháp giảng dạy của giáo viên với những nội dung sau: A. Thông tin về ngƣời trả lời phiếu thăm dò Họ và tên học sinh (có thể để trống mục này) Lớp : B. Phƣơng pháp đƣợc thăm dò ý kiến Tên phương pháp: Dạy học theo tình huống. Học kỳ: Giáo viên giảng dạy: C. Nội dung thăm dò Phần 1: Nhận xét của ngƣời học về chất lƣợng cải tiến phƣơng pháp: Học sinh đọc từng mục ở bảng dưới, khoanh tròn vào chữ số tương ứng với mức độ đánh giá cụ thể của từng nội dung mà mình chọn (yêu cầu đánh giá khách quan và đúng với tình hình thực tế). Các em hãy khoanh tròn vào chữ số ở bảng dưới đây, tương ứng với các mức độ đánh giá sau: 0 - Hoàn toàn không đồng ý 1 - Không đồng ý về cơ bản 2- Đồng ý một phần 3 - Đồng ý về cơ bản 4 - Hoàn toàn đồng ý 1.1 Các em thích học với phương pháp này. 0 1 2 3 4 Phương pháp dạy học tình huống được kết hợp một cách linh hoạt 1.2 với các phương pháp khác như vấn đáp, trực quan, đặt vấn đề, 0 1 2 3 4 hoạt động nhóm, 29
- 2. BẢNG TỰ ĐÁNH GIÁ NHÓM Họ tên người đánh giá nhóm: . ngày . tháng năm . Sự nhiệt Tạo môi Hoàn Tên Hs Đƣa ra ý Tổ chức và tình tham trƣờng thành trong kiến và ý hƣớng dẫn Tổng điểm gia công hợp tác, nhiệm vụ nhóm tƣởng mới cả nhóm việc thân thiện hiệu quả 2 điểm 2 điểm 2 điểm 2 điểm 2 điểm 10 điểm 1. 2. 3. 4. * Lưu ý: nếu Hs nào cản trở công việc của nhóm thì đạt 1 điểm; Hs nào làm tốt hơn các bạn khác thì đạt 3 điểm ở mục đó. 3. BẢNG KIỂM QUAN SÁT V/v tinh thần học tập của Hs Mức độ chăm chú Phát biểu xây dựng Tham gia hoạt động nghe giảng bài nhóm Tích Họ tên Tích TT Rất Chưa Chưa cực, Chưa HS Bình Tích Bình cực, chăm chăm tích chưa tích thường cực thường hiệu chú chú cực hiệu cực quả quả 1 2 3 31
- Mức độ chăm chú nghe giảng: 85% học sinh nghe giảng rất chăm chú, 15% học sinh nghe giảng bình thường, không có trường hợp học sinh chưa chăm chú. Phát biểu xây dựng bài: 38% học sinh rất tích cực phát biểu, 59% học sinh bình thường trong việc phát biểu, 3% học sinh chưa tích cực trong việc phát biểu. Mức độ tham gia hoạt động nhóm: 75% học sinh tham gia tích cực, hiệu quả; 25% học sinh tham gia tích cực nhưng chưa hiệu quả; không có trường hợp tham gia chưa tích cực. Kết quả đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của các nhóm học tập cho thấy: có khoảng 9% nhóm giải quyết được vấn đề nhưng chưa triệt để, 61% nhóm giải quyết vấn đề ở mức trung bình, 30% nhóm giải quyết vấn đề triệt để và sáng tạo. b. Về phía tổ chuyên môn nhận xét, đánh giá: TRƯỜNG THPT VÕ THÀNH TRINH CỘNG HÕA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TỔ SINH – CÔNG NGHỆ Độc lập – Tự do – Hạnh phúc Chợ Mới, ngày 1 tháng 11 năm 2018 BIÊN BẢN V/v rút kinh nghiệm sau tiết dạy học chuyên đề Năm học: 2018 – 2019 Thời gian: 9g00’ ngày 1/11/2018. Địa điểm: phòng bộ môn Sinh học Thành phần: - Người dạy: Nguyễn Thị Kim Loan – giáo viên Sinh. - Người dự: Nguyễn Thị Hồng Lệ, Đỗ Thị Kim Thoa, Lê Thị Yến Ly, Đỗ Ngọc Thảo. - Thành viên trong tổ: Nguyễn Thị Kim Loan – thư ký Chuyên đề 2 đổi mới Nội dung chuyên đề 2 đổi mới: Sử dụng trò chơi trong hoạt động khám phá bài học. Hƣớng dẫn học sinh tự giải quyết vấn đề thực tiễn về chăm sóc sức khỏe bản thân. Lĩnh vực chuyên đề: phương pháp giảng dạy - Tóm tắt chuyên đề: Thiết kế giáo án giảng dạy chuyên đề chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật nhằm tăng tính chủ động, rèn kỹ năng, giúp học sinh giải quyết các vấn đề thực tiễn liên quan đến chăm sóc sức khỏe bản thân. 33
- Sở GD-ĐT An Giang CỘNG HÕA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Trƣờng THPT Võ Thành Trinh Độc lập - Tự do - Hạnh phúc BIÊN BẢN RÖT KINH NGHIỆM SAU KIỂM TRA I-THỜI GIAN – ĐỊA ĐIỂM – THÀNH PHẦN 1. Thời gian: 9g00 ngày 01/11/2017. 2. Địa điểm: Phòng bộ môn Sinh học. 3. Thành phần: Cán bộ kiểm tra + Các thành viên tổ Sinh (cô Ly, cô Phương, cô Thảo, cô Loan). - Cán bộ kiểm tra: 1- Cô Nguyễn Thị Hồng Lệ chức vụ: Phó Hiệu trưởng. 2- Cô Đỗ Thị Kim Thoa chức vụ: Tổ trưởng. - Đối tượng kiểm tra: Cô Nguyễn Thị Kim Loan II-NỘI DUNG RÖT KINH NGHIỆM: Kiểm tra 2 đổi mới. 1. Tên chủ đề đổi mới phƣơng pháp giảng dạy: - Sử dụng trò chơi trong hoạt động khám phá bài học. - Hướng dẫn học sinh tự giải quyết vấn đề thực tiễn về chăm sóc sức khỏe bản thân. 2. Minh chứng: 2 tiết dạy thao giảng, tham gia dự thi giáo viên dạy giỏi cấp trường Tiết 1: chủ đề chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật (tiết: tiêu hóa ở động vật﴿. Tiết - PPCT: 14. Lớp dạy: 11C2. Tiết: 4. Buổi: sáng. Ngày: 12/10/2018. Tiết 2: chủ đề chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật (tiết: hô hấp ở động vật﴿. Tiết - PPCT: 16. Lớp dạy: 11C4. Tiết: 1. Buổi: sáng. Ngày: 20/10/2018. 1. Ƣu điểm: Khả năng nghiên cứu, tìm tòi tài liệu phục vụ giảng dạy tốt. Quản lý hồ sơ dạy học khoa học. Phong cách đứng lớp tự tin, thân thiện. Đầu tư chuyên môn tốt. Ứng dụng có hiệu quả công nghệ thông tin trong tiết dạy. Có nhiều hình ảnh phục vụ bài học phù hợp. Nhấn mạnh kiến thức trọng tâm của bài học. Gợi mở, dẫn dắt học sinh trả lời tốt. 35
- - Lập nhóm học tập đối với mỗi lớp, tùy từng đối tượng cụ thể mà đặt ra yêu cầu về việc thiết lập nhóm học tập. Có thể dựa trên sơ đồ lớp, có thể dựa trên nhóm bạn cùng sở thích, hoặc dựa trên khu vực cư trú của các em học sinh sao cho học sinh có điều kiện thuận lợi nhất để gặp gỡ, trao đổi, hợp tác cùng nhau trong việc hoàn thành nhiệm vụ học tập mà giáo viên chuyển giao. - Bảo đảm đúng quy trình thực hiện. - Quan tâm, hướng dẫn, gợi mở cho cá nhân và nhóm học tập, bảo đảm sử dụng các phương pháp vấn đáp – tìm tòi, phương pháp trực quan, phương pháp đặt vấn đề, - Tạo không khí thi đua học tập sôi nổi, lành mạnh. Động viên, khuyến khích các em trong thực hiện các nhiệm vụ học tập. - Tổ chức chấm chọn sản phẩm hoàn thành của các nhóm. Áp dụng các hình thức khen thưởng và xử phạt nếu có. 3.5. Mức độ khả thi. Cải tiến này có mức độ khả thi cao, có thể áp dụng cho hầu hết các đối tượng học sinh ở các khối lớp. IV. Hiệu quả đạt đƣợc: Qua một tháng áp dụng cải tiến tôi nhận được một số kết quả rất đáng khích lệ: Khả năng tư duy phản biện của học sinh tăng lên đáng kể. Các em luôn đặt ra các câu hỏi tình huống thực tế cũng như phát hiện ra các mâu thuẫn trong lý thuyết và thực tiễn. Đa phần học sinh có thể giải quyết các vấn đề từ đơn giản đến phức tạp ở các mức độ trung bình đến triệt để và sáng tạo. Tính chủ động của các em học sinh tăng lên, luôn thực hiện tốt nhiệm vụ học tập mà giáo viên chuyển giao. Các em biết phối hợp một cách nhịp nhàng, ăn ý trong nhóm của mình. Từ đó cho ra các sản phẩm học tập có chất lượng. MỘT GIỜ HỌC Ở LỚP BUỔI THẢO LUẬN Ở GÓC CẦU THANG 37
- Kết quả khảo sát ý kiến học sinh cho thấy: Về chất lượng và hiệu quả: 90% các em cho rằng phương pháp cải tiến này có chất lượng và đạt hiệu quả tốt. 10% lại cho rằng phương pháp có hiệu quả rất tốt. Về mức độ hài lòng và hứng thú: 100% các em hoàn toàn đồng ý Kết quả việc tự đánh giá nhóm cho thấy các em có thể tự đánh giá, rút kinh nghiệm cho hoạt động của nhóm từ đó cải thiện được kỹ năng hợp tác nhóm và hiệu quả làm việc nhóm, các thành viên trong nhóm hoạt động có sự đồng đẳng với nhau. Kết quả đánh giá về tinh thần học tập của học sinh cho thấy: Mức độ chăm chú nghe giảng: 85% học sinh nghe giảng rất chăm chú, 15% học sinh nghe giảng bình thường, không có trường hợp học sinh chưa chăm chú. Phát biểu xây dựng bài: 38% học sinh rất tích cực phát biểu, 59% học sinh bình thường trong việc phát biểu, 3% học sinh chưa tích cực trong việc phát biểu. Mức độ tham gia hoạt động nhóm: 75% học sinh tham gia tích cực, hiệu quả; 25% học sinh tham gia tích cực nhưng chưa hiệu quả; không có trường hợp tham gia chưa tích cực. Kết quả đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của các nhóm học tập cho thấy: có khoảng 9% nhóm giải quyết được vấn đề nhưng chưa triệt để, 61% nhóm giải quyết vấn đề ở mức trung bình, 30% nhóm giải quyết vấn đề triệt để và sáng tạo. Ý kiến nhận xét đánh giá chuyên môn sau khi dự giờ nhƣ sau: Ý kiến nhận xét của Phó Hiệu trƣởng - Cô Nguyễn Thị Hồng Lệ: ứng dụng tốt công nghệ thông tin trong tiết dạy, tạo được bầu không khí học tập vui tươi, các trò chơi thiết kế vui, hấp dẫn, rèn được các kỹ năng học tập cho học sinh. Hình ảnh, video phong phú, phù hợp, phương pháp dạy học tích cực, học sinh chủ động hợp tác. Kiến nghị: nên sắp xếp bàn ghế lại để thuận lợi cho học sinh thảo luận nhóm; đồng thời nên gọi nhiều đối tượng học sinh tham gia phát biểu. Ý kiến nhận xét của các thành viên trong tổ: Đỗ Thị Kim Thoa: Ứng dụng tốt công nghệ thông tin, học sinh hoạt động tích cực, hiệu quả. Hình ảnh chọn lọc tốt. Giáo dục được các kỹ năng về chăm sóc sức khỏe bản thân. Lê Thị Yến Ly: Ứng dụng tốt công nghệ thông tin trong soạn giảng, Chuỗi hoạt động phù hợp với mục tiêu, nội dung và phương pháp. Giáo viên hướng dẫn và gợi mở tốt các vấn đề thực tiễn để học sinh có thể tự liên hệ chăm sóc sức khỏe cho bản thân và gia đình. Đỗ Ngọc Thảo: Học sinh tích cực, chủ động tương tác với giáo viên. Lớp học có không khí vui tươi, sinh động. Ý kiến của ngƣời đƣợc đánh giá: Thống nhất ý kiến nhận xét của ban kiểm tra. Xếp loại chung: Nội dung: đảm bảo khoa học, chính xác, trọng tâm. Phương pháp: thực hiện linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực. Tư liệu hỗ trợ: phong phú, phù hợp với nội dung bài học. 39
- Xác nhận của đơn vị áp dụng cải tiến Người viết cải tiến NGUYỄN THỊ KIM LOAN 41